De Rijke Geschiedenis van de Hanswijkbasiliek
Welkom op deze ontdekkingsreis door de fascinerende geschiedenis van de Hanswijkbasiliek. Dit is niet zomaar een kerk, maar een levend monument, gevormd door een duizend jaar oud mirakel, architectonisch vernuft en een schat aan barokke kunst. Ontdek hieronder de verhalen achter de stenen en de meesterwerken die deze plek zo uniek maken.
Meesterwerk van Architectuur en Kunst
Het Geniale Ontwerp van Lucas Faydherbe
De architect van de basiliek, Lucas Faydherbe (1617-1697), was een rasechte Mechelaar en leerling van Peter Paul Rubens. Hij combineerde een traditioneel driebeukig schip met een indrukwekkende centrale rotonde en koepel. Dit creëert een unieke ruimtelijke ervaring, die de bezoeker naar het centrale, door licht overgoten altaar trekt.
Technisch Vernuft en Artistieke Camouflage
De bouw kende heel wat technische problemen. Door de nabijheid van de Dijle en onjuiste berekeningen waren er stabiliteitsproblemen, die met ankers en ijzeren banden verholpen moesten worden. Faydherbe verdoezelde deze ingrepen ingenieus met bouwkundige versieringen, zoals de vier portieken met borstbeelden van de kerkvaders. De busten van de H. Ambrosius en de H. Augustinus werden door Faydherbe zelf vervaardigd, terwijl de Mechelse beeldhouwer Boeckstuyns de beelden van de HH. Gregorius en Hieronymus maakte.
Het genadebeeld van Onze-Lieve-Vrouw van Hanswijk
Het 16e-eeuwse gepolychromeerde notenhouten genadebeeld van Onze-Lieve-Vrouw van Hanswijk staat centraal in de verering. Tijdens de meimaand staat ze in het midden van de kerk, omgeven door massa’s bloemen.
De Reliëfs: Expressie en Illusie
Nog een blijk van Faydherbe’s vindingrijkheid zijn de twee monumentale reliëfs (8 m. lang en 4,5 m. hoog) die hij tussen 1675 en 1679 creëerde. Ze tonen de ‘Aanbidding door de herders’ en ‘Jezus’ val onder het kruis’. Om gewicht te besparen, voerde hij deze niet uit in zware steen, maar in veel lichtere gips (stucwerk), een “bedrog” dat pas tijdens restauratiewerken na de Tweede Wereldoorlog werd ontdekt.
De Preekstoel: Theatraal Meesterwerk met Rubens-connectie
De monumentale preekstoel (1743-1746) van de Mechelse beeldhouwer Theodoor Verhaegen is een van de absolute hoogtepunten. Dit rococo kunstwerk in eik vertelt een compleet theologisch verhaal. Aan de basis zien we Adam en Eva na de zondeval, met de slang aan hun voeten. God de Vader wijst hen terecht, maar toont tegelijk op de kuip het medaillon van Maria met het kind Jezus: de belofte van de Verlossing.
Wat dit meesterwerk extra bijzonder maakt, is dat het grotendeels gefinancierd werd door Alexander-Jozef Rubens, de kleinzoon van Peter Paul Rubens. Dit sluit de historische cirkel: de kerk, ontworpen door de beste leerling van Rubens, werd verrijkt met een topstuk gefinancierd door zijn kleinzoon.
Andere Kunstschatten
Naast deze topstukken herbergt de basiliek nog vele andere schatten: de elegante biechtstoelen (ca. 1690) van Jan Frans Boeckstuyns en de portiekaltaren.
Onder de kerk bevindt zich een crypte, waar sedert 1987 (1000 jaar Hanswijk) geregeld tentoonstellingen gehouden worden. Momenteel hangen en veel gerestaureerde mirakelschilderijen en votiefschilderijen, die in de loop der jaren geschonken werden als dank aan O.-L.-Vrouw. De crypte is te bezoeken op aanvraag.
De eiken communiebank, bestaande uit 14 panelen, dateert van eind 17de eeuw.
De prachtige doopvont in messing dateert van 1656.
In het achterste gedeelte van de vloer bevindt zich een labyrint dat door heel wat bezoekers wordt bewandeld. Het bestaat uit één pad dat via veel kronkels leidt naar het eindpunt. In een doolhof kan men de weg verliezen, in een labyrint vindt men hem juist.
Er valt nog heel wat moois te bezichtigen in de Hanswijkbasiliek.
Iedereen is er van harte welkom!
De basiliek is elke dag open van 9 tot 17 uur (in de winter tot 16 uur).
Chronologische Tijdlijn
De Legende van het Mirakel
Een schip loopt vast op de Dijle. Pas nadat een Mariabeeld aan land wordt gebracht, komt het los. Dit wordt gezien als de start van de Mariaverering in de wijk Hanswijk.
Ontstaan van de Hanswijkprocessie
Nadat Mechelen in 1272 door een pestepidemie werd getroffen, wordt het Mariabeeld in processie door de stad gedragen. Als de plaag verdwijnt, wordt beloofd dit jaarlijks te doen. De traditie van de Hanswijkprocessie is geboren.
Start van de Bouw
Op 10 mei wordt de eerste steen gelegd van de huidige barokke kerk, naar een uniek ontwerp van architect-beeldhouwer Lucas Faydherbe.
Eerste Eredienst
Op 30 mei werd de eerste eredienst gehouden in de nieuwe, nog onafgewerkte kerk.
Uiteindelijke Inwijding
De kerk wordt na een lange bouwperiode uiteindelijk plechtig ingewijd.
Hanswijkcavalcade
In 1738 werd de 750e verjaardag van de Mariaverering in de wijk Hanswijk, bij Mechelen, gevierd. Deze herdenking viel samen met de 450-jarige aanwezigheid van de Dalscholieren, de kloosterorde die de zorg voor de parochie van Hanswijk op zich had genomen, in de stad.
Dit dubbele jubileum leidde tot de organisatie van de Hanswijkjubelfeesten, die vooral een christelijk karakter hadden. Het centrum van deze viering lag dan ook bij de liturgische vieringen in de basiliek van Onze-Lieve-Vrouw van Hanswijk. Ook buiten de kerk werd er echter gevierd met de eerste Jubelprocessie, waarin het Mariabeeld door de stad werd gedragen, en de eerste Hanswijkcavalcade, een optocht van ruiters en door paarden getrokken praalwagens die taferelen en figuren uit de Bijbel en de geschiedenis van Mechelen verbeelden. Het stadsbestuur en de bevolking van Mechelen sloten zich aan bij de godsdienstige gebeurtenis, waardoor de Cavalcade voortaan om de 25 jaar uitging.
Tevens werd de meer volkse Ommegang met zijn reuzenstoet, Ros Beiaard en Opsinjoorke, die al sinds de 14e eeuw bestond, aan de Cavalcade gekoppeld.
Pauselijke Kroning
Op 30 juli wordt, als hoogste erkenning voor de diepe verering, het Mariabeeld in opdracht van Paus Pius IX plechtig gekroond door kardinaal Dechamps. Vanaf dan mogen Maria en het Kind Jezus een gouden kroon dragen.
Het Labyrint
Tijdens een restauratie wordt achteraan in de kerk een marmeren labyrint aangelegd, een symbool voor de levenspelgrimage.
Beschermd Monument
Op 25 maart wordt de kerk, vanwege haar unieke architecturale en artistieke waarde, officieel beschermd als monument.
Schade door Bombardement
Op 1 mei wordt de kerk zwaar beschadigd door een luchtbombardement tijdens de Tweede Wereldoorlog, wat na de oorlog een grondige restauratie noodzakelijk maakt.
Bezoek van Paus Johannes Paulus II
Een historisch moment: de paus bezoekt de kerk op zijn 65e verjaardag, 18 mei 1985, en bidt voor het miraculeuze beeld. Het is een voorbode van de erkenning die twee jaar later zal volgen.
Verheffing tot Basiliek
Naar aanleiding van de viering van ‘1000 jaar Hanswijk’ (988-1988), wordt de kerk op 7 oktober door Paus Johannes Paulus II verheven tot ‘basilica minor’. Deze eretitel erkent het uitzonderlijke historische en spirituele belang van de kerk.
Grondige Interieurrestauratie
Na eeuwen van intensief gebruik was het interieur dringend aan een grondige restauratie toe. Het project had als doel de kerk in haar volle barokke glorie te herstellen.
- Reiniging en Restauratie: Binnenmuren, gewelven en kunstwerken werden volledig gereinigd, waardoor de oorspronkelijke lichte kleuren en details weer zichtbaar werden.
- Liturgische Vernieuwing: Een nieuw, modern altaareiland uit messing werd in het midden van de rotonde gecreëerd om de liturgie dichter bij de gemeenschap te brengen.
- Technische Modernisering: Er werd een nieuw verwarmingssysteem, sfeervolle ledverlichting en verbeterde toegankelijkheid geïnstalleerd.
Hanswijkbasiliek 